Chłoniak: badania kliniczne w Polsce

Czym jest chłoniak

Chłoniak to nowotwór złośliwy, który rozwija się z limfocytów, czyli białych krwinek odpowiedzialnych za odporność. Najczęściej zaczyna się w węzłach chłonnych, ale może też dotyczyć śledziony, szpiku, przewodu pokarmowego czy skóry. Częstym pierwszym objawem jest niebolesne powiększenie węzłów chłonnych. Mogą mu towarzyszyć gorączka, nocne poty i spadek masy ciała.

Według szacunków Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (agendy WHO) w 2024 roku w Polsce na chłoniaki nieziarnicze zachorowało około 4,1 tys. osób, a na chłoniaka Hodgkina około 800 osób.

Rodzaje chłoniaków

Chłoniak to nazwa wspólna dla kilkudziesięciu chorób, które przebiegają i są leczone różnie. Lekarze dzielą je na dwie główne grupy:

• chłoniak Hodgkina (dawniej ziarnica złośliwa), który stanowi około 10% nowo rozpoznawanych chłoniaków i najczęściej pojawia się u osób w wieku 20-30 lat albo po 55. roku życia,
• chłoniaki nieziarnicze (nie-Hodgkina). Najczęstszy z nich jest rozlany chłoniak z dużych komórek B (DLBCL), który odpowiada za około 35% wszystkich zachorowań na chłoniaki.

Chłoniaki nieziarnicze dzieli się też na powolne (indolentne), które rosną stopniowo, na przykład chłoniak grudkowy, oraz agresywne, które rosną szybko. Dokładny typ chłoniaka ustala patomorfolog na podstawie wycinka węzła chłonnego lub innej tkanki. Od tego rozpoznania zależy zarówno leczenie, jak i dobór badań klinicznych.

Jak wygląda leczenie

Leczenie planuje hematolog lub onkolog. Zależy ono od typu chłoniaka, jego zaawansowania, wieku i stanu zdrowia pacjenta. W chłoniakach powolnych, które nie dają objawów, lekarz może zalecić na początku tylko regularną obserwację. W innych sytuacjach stosuje się chemioterapię, immunochemioterapię (chemioterapię połączoną z przeciwciałami monoklonalnymi), radioterapię, a w wybranych przypadkach przeszczepienie komórek krwiotwórczych. Coraz większą rolę odgrywają terapie komórkowe CAR-T, w których wykorzystuje się zmodyfikowane limfocyty pacjenta.

Czego dotyczą badania kliniczne w chłoniakach

W chłoniakach prowadzi się wiele badań klinicznych. Sprawdza się w nich między innymi:

• przeciwciała dwuswoiste (bispecyficzne), które łączą komórkę chłoniaka z limfocytem T, aby ułatwić jej zniszczenie,
• terapie komórkowe CAR-T, także na wcześniejszych etapach leczenia,
• koniugaty przeciwciało-lek oraz nowe leki celowane, często w postaci doustnej,
• leczenie osób, u których choroba nawróciła albo nie odpowiedziała na wcześniejsze leczenie,
• łagodniejsze schematy leczenia, które mają ograniczyć późne skutki uboczne, na przykład u młodych osób z chłoniakiem Hodgkina.

Kto może się zakwalifikować

Każde badanie ma własne kryteria. Najczęściej dotyczą one:

• dokładnego typu chłoniaka potwierdzonego badaniem histopatologicznym,
• stopnia zaawansowania choroby i obecności zmian możliwych do zmierzenia w badaniach obrazowych,
• dotychczasowego leczenia, na przykład liczby wcześniejszych linii terapii lub wcześniejszego przeszczepienia,
• ogólnej sprawności oraz wyników morfologii krwi i badań wydolności narządów,
• chorób współistniejących i przewlekłych infekcji, na przykład wirusowego zapalenia wątroby.

Jak przygotować się do rozmowy z ośrodkiem

Warto przygotować:

• wynik badania histopatologicznego z dokładnym typem chłoniaka,
• opisy badań obrazowych, zwłaszcza PET lub tomografii komputerowej,
• wynik badania szpiku, jeśli było wykonane,
• przebieg dotychczasowego leczenia z nazwami schematów, datami i odpowiedzią na leczenie,
• aktualne wyniki badań krwi i listę przyjmowanych leków.

Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O udziale w badaniu zawsze decyduje zespół badawczy w ośrodku.

Źródła

• WHO, Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC): GLOBOCAN, Poland fact sheet
• A. Gruszczyńska i wsp.: Leczenie dorosłych pacjentów z chłoniakiem Hodgkina w zależności od stadium zaawansowania choroby, Onkologia po Dyplomie 2024
• Fundacja DKMS: Chłoniak, kompendium wiedzy

Opracowanie: Medical Concierge · aktualizacja: 29 września 2026