Rak prostaty: badania kliniczne w Polsce

Czym jest rak prostaty

Rak prostaty (rak gruczołu krokowego, rak stercza) to nowotwór złośliwy, który rozwija się z komórek prostaty, niewielkiego gruczołu męskiego układu moczowo-płciowego. To najczęściej rozpoznawany nowotwór u mężczyzn w Polsce. W 2022 roku zarejestrowano 20 961 zachorowań, co stanowiło 23,3% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u mężczyzn. W tym samym roku z powodu raka prostaty zmarło 5 625 mężczyzn (dane Krajowego Rejestru Nowotworów).

Choroba często rozwija się powoli i długo nie daje objawów. Wcześnie wykryta rokuje dobrze, a dzięki nowoczesnemu leczeniu nawet postać z przerzutami bywa traktowana jak choroba przewlekła.

Co oznaczają skróty mHSPC i mCRPC

Komórki raka prostaty do wzrostu potrzebują męskich hormonów płciowych. Dlatego ważnym pojęciem jest wrażliwość na kastrację, czyli na obniżenie poziomu testosteronu:

• mHSPC to rak z przerzutami, który nadal odpowiada na leczenie hormonalne (wrażliwy na kastrację),
• mCRPC to rak z przerzutami oporny na kastrację, czyli taki, który postępuje mimo bardzo niskiego poziomu testosteronu.

Od tego, na jakim etapie jest choroba, zależy zarówno standardowe leczenie, jak i to, do których badań klinicznych pacjent może się zgłosić.

Jak wygląda leczenie

Wybór postępowania zależy od stopnia zaawansowania, grupy ryzyka, przewidywanej długości życia i preferencji pacjenta. Przy raku ograniczonym do prostaty i niskim ryzyku często stosuje się aktywny nadzór, czyli regularne kontrole i leczenie dopiero wtedy, gdy jest potrzebne. Leczeniem radykalnym jest operacja usunięcia prostaty albo radioterapia, czasem łączona z hormonoterapią. W chorobie zaawansowanej podstawą jest leczenie hormonalne obniżające poziom testosteronu, uzupełniane nowszymi lekami hormonalnymi, chemioterapią, leczeniem celowanym lub terapią izotopową.

Czego dotyczą badania kliniczne w raku prostaty

W badaniach klinicznych sprawdza się obecnie między innymi:

• nowe leki hormonalne i ich połączenia, także na wcześniejszych etapach choroby,
• leki celowane dla mężczyzn ze zmianami w genach naprawy DNA, na przykład BRCA1 i BRCA2,
• terapie izotopowe (radioligandowe), które dostarczają promieniowanie do komórek raka z białkiem PSMA,
• leczenie raka opornego na kastrację po wyczerpaniu standardowych możliwości,
• postępowanie przy wznowie biochemicznej, czyli wzroście PSA po operacji lub radioterapii,
• nowe techniki radioterapii i sposoby zmniejszania działań niepożądanych leczenia.

Kto może się zakwalifikować

Każde badanie ma własne kryteria. Najczęściej dotyczą one:

• rozpoznania potwierdzonego biopsją i wyniku w skali Gleasona lub ISUP,
• etapu choroby: rak miejscowy, wznowa, mHSPC albo mCRPC,
• obecności i umiejscowienia przerzutów w badaniach obrazowych,
• dotychczasowego leczenia, zwłaszcza rodzaju i czasu hormonoterapii,
• w części badań wyników badań genetycznych guza lub krwi,
• ogólnej sprawności, wyników badań krwi i chorób współistniejących.

Jak przygotować się do rozmowy z ośrodkiem

Warto przygotować:

• wynik biopsji (badanie histopatologiczne) z oceną w skali Gleasona,
• wyniki PSA z ostatnich miesięcy, najlepiej z datami,
• opisy badań obrazowych (rezonans prostaty, tomografia, scyntygrafia kości, PET-PSMA),
• przebieg dotychczasowego leczenia z datami i nazwami leków,
• wyniki badań genetycznych, jeśli były wykonane,
• listę wszystkich przyjmowanych leków.

Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O udziale w badaniu zawsze decyduje zespół badawczy w ośrodku.

Źródła

• Krajowy Rejestr Nowotworów: Nowotwory złośliwe w Polsce w 2022 roku
• Narodowy Portal Onkologiczny: rak gruczołu krokowego, leczenie

Opracowanie: Medical Concierge · aktualizacja: 29 września 2026