Glejak: badania kliniczne w Polsce

Czym jest glejak

Glejak to nowotwór, który rozwija się z komórek glejowych, czyli komórek podporowych mózgu i rdzenia kręgowego. Glejaki należą do pierwotnych guzów mózgu, czyli takich, które powstają w samym mózgu, a nie są przerzutami z innych narządów. Na świecie co roku rozpoznaje się około 6 przypadków glejaków na 100 tys. osób. Objawy zależą od miejsca guza. Mogą to być bóle głowy, napady padaczkowe, osłabienie kończyn, zaburzenia mowy, pamięci lub zmiany zachowania.

Rodzaje glejaków i badania molekularne

Glejaki różnią się budową i tempem wzrostu. Ocenia się je w skali złośliwości WHO od 1 do 4. U dorosłych wyróżnia się przede wszystkim:

• gwiaździaka z mutacją IDH,
• skąpodrzewiaka z mutacją IDH i kodelecją 1p/19q,
• glejaka wielopostaciowego (glioblastoma) bez mutacji IDH. To najczęstszy nowotwór złośliwy mózgu u dorosłych, według danych amerykańskich odpowiadający za około 45% pierwotnych nowotworów złośliwych mózgu i rdzenia kręgowego.

O rozpoznaniu decyduje dziś nie tylko obraz pod mikroskopem, ale też badania molekularne tkanki guza, na przykład obecność mutacji IDH czy metylacja promotora genu MGMT. Wyniki te wpływają na rokowanie, wybór leczenia i na to, do których badań klinicznych pacjent może się zakwalifikować.

Jak wygląda leczenie

Leczenie planuje zespół złożony z neurochirurga, onkologa i radioterapeuty. Pierwszym krokiem jest zwykle operacja, podczas której usuwa się jak największą część guza, na ile jest to bezpieczne. W glejaku wielopostaciowym standardem jest następnie radioterapia połączona z chemioterapią, a potem kontynuacja samej chemioterapii. Leczenie glejaków o niższym stopniu złośliwości zależy od typu guza i jego cech molekularnych.

Czego dotyczą badania kliniczne w glejakach

Glejaki, zwłaszcza glejak wielopostaciowy, wciąż trudno skutecznie leczyć, dlatego prowadzi się wiele badań. Sprawdza się w nich między innymi:

• leki działające na zmutowane enzymy IDH u osób z glejakami z tą mutacją,
• immunoterapię, w tym szczepionki przeciwnowotworowe i terapie komórkowe,
• nowe leki celowane, dobierane według zmian genetycznych w guzie,
• leczenie nawrotu glejaka wielopostaciowego,
• nowe metody dostarczania leków do mózgu i urządzenia działające na komórki guza polem elektrycznym.

Kto może się zakwalifikować

Każde badanie ma własne kryteria. Najczęściej dotyczą one:

• typu glejaka i stopnia złośliwości potwierdzonego badaniem histopatologicznym,
• wyników badań molekularnych, na przykład mutacji IDH i metylacji MGMT,
• etapu choroby: nowego rozpoznania albo nawrotu,
• dotychczasowego leczenia, w tym zakresu operacji i przebytej radioterapii,
• ogólnej sprawności, objawów neurologicznych i dawki przyjmowanych sterydów.

Jak przygotować się do rozmowy z ośrodkiem

Warto przygotować:

• wynik badania histopatologicznego z wynikami badań molekularnych,
• opisy badań rezonansu magnetycznego mózgu, najlepiej także płyty z obrazami,
• kartę informacyjną z operacji,
• przebieg radioterapii i chemioterapii z datami,
• listę przyjmowanych leków, w tym przeciwpadaczkowych i sterydów.

Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O udziale w badaniu zawsze decyduje zespół badawczy w ośrodku.

Źródła

• M. Weller i wsp.: EANO guidelines on the diagnosis and treatment of diffuse gliomas of adulthood, Nature Reviews Clinical Oncology 2021 (Europejskie Stowarzyszenie Neuroonkologii)
• B. Kanderi, S. Munakomi, V. Gupta: Glioblastoma Multiforme, StatPearls, NCBI Bookshelf 2024

Opracowanie: Medical Concierge · aktualizacja: 29 września 2026