Wrzodziejące zapalenie jelita grubego: badania kliniczne w Polsce

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna, która należy do nieswoistych chorób zapalnych jelit. Zapalenie zaczyna się w odbytnicy i może szerzyć się w sposób ciągły na dalsze części jelita grubego. U części chorych obejmuje ono tylko odbytnicę, u innych lewą połowę okrężnicy, a u około 20% całe jelito grube. Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i wyciszenia, czyli remisji.

Typowe objawy to biegunka ze śluzem lub krwią, bóle brzucha, parcie na stolec, osłabienie i spadek masy ciała. W Polsce w 2020 roku na WZJG chorowało około 74 tys. osób. Choroba może pojawić się w każdym wieku, ale najwięcej zachorowań obserwuje się między 15. a 30. oraz między 55. a 65. rokiem życia.

Jak ocenia się aktywność choroby

O wyborze leczenia i o kwalifikacji do badań decyduje nie tylko to, jak się czujesz, ale też obraz jelita w kolonoskopii. Lekarze oceniają aktywność choroby w skalach punktowych, najczęściej w skali Mayo, która łączy objawy (liczba stolców, krwawienie) z oceną błony śluzowej w endoskopii. Pomocne są też badania krwi i stężenie kalprotektyny w kale, które pokazuje nasilenie stanu zapalnego w jelicie.

Jak wygląda leczenie

Leczenie dobiera gastroenterolog w zależności od zasięgu i nasilenia choroby. Celem jest ustąpienie objawów oraz wygojenie błony śluzowej jelita. W łagodniejszych postaciach stosuje się leki z grupy aminosalicylanów, doustnie lub miejscowo (czopki, wlewki). W zaostrzeniach krótko podaje się glikokortykosteroidy. Przy postaci umiarkowanej i ciężkiej lekarz może zalecić leki immunosupresyjne, leki biologiczne, leki z grupy inhibitorów JAK albo modulatory receptora S1P. W ciężkich przypadkach, gdy leki nie działają, rozważa się leczenie operacyjne.

Czego dotyczą badania kliniczne w WZJG

W ostatnich latach pojawiło się kilka nowych grup leków, a badania wciąż trwają. Sprawdza się w nich między innymi:

• nowe leki biologiczne, które działają na inne elementy procesu zapalnego niż dotychczasowe,
• nowe leki doustne w postaci tabletek,
• leczenie osób, u których wcześniejsze leki biologiczne przestały działać lub nie przyniosły poprawy,
• łączenie leków o różnym mechanizmie działania,
• leczenie dzieci i młodzieży,
• długoterminowe bezpieczeństwo i utrzymanie remisji.

Kto może się zakwalifikować

Każde badanie ma własne kryteria. Najczęściej dotyczą one:

• rozpoznania WZJG potwierdzonego w kolonoskopii i badaniu histopatologicznym,
• aktywności choroby, zwykle postaci umiarkowanej do ciężkiej w skali Mayo,
• zasięgu zmian w jelicie,
• dotychczasowego leczenia, na przykład braku poprawy po aminosalicylanach, steroidach lub lekach biologicznych,
• wieku oraz braku niektórych infekcji, w tym gruźlicy i wirusowego zapalenia wątroby,
• odstawienia części leków na określony czas przed rozpoczęciem badania.

Jak przygotować się do rozmowy z ośrodkiem

Warto przygotować:

• opisy kolonoskopii, najlepiej także ostatniej, wraz z wynikami badania histopatologicznego,
• wypisy ze szpitala z okresów zaostrzeń,
• listę stosowanych dotąd leków z datami, dawkami i efektami,
• aktualne wyniki badań krwi i kalprotektyny w kale,
• informacje o innych chorobach i przyjmowanych lekach.

Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O udziale w badaniu zawsze decyduje zespół badawczy w ośrodku.

Źródła

• M. Gawron-Kiszka: Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, jak rozpoznawać i leczyć według aktualnych wytycznych?, Lekarz POZ 2/2023
• pacjent.gov.pl: Nieswoiste choroby zapalne jelit, co warto wiedzieć

Opracowanie: Medical Concierge · aktualizacja: 29 września 2026