Szpiczak: badania kliniczne w Polsce

Czym jest szpiczak plazmocytowy

Szpiczak plazmocytowy, nazywany też szpiczakiem mnogim, to nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego. Rozwija się z plazmocytów, czyli komórek szpiku kostnego, które w zdrowym organizmie wytwarzają przeciwciała. Chore plazmocyty mnożą się w szpiku i produkują nieprawidłowe białko, tak zwane białko monoklonalne.

Choroba może uszkadzać kości, nerki i szpik. Typowe objawy to bóle kości, zwłaszcza kręgosłupa, niedokrwistość, częste infekcje, zaburzenia pracy nerek i podwyższone stężenie wapnia we krwi. W 2019 roku w Polsce odnotowano 1713 nowych zachorowań. Mediana wieku w chwili rozpoznania wynosi około 70 lat, a mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety (dane z zaleceń Polskiej Grupy Szpiczakowej).

Stany poprzedzające szpiczaka

Szpiczak często poprzedzają stany bezobjawowe. Pierwszym z nich jest gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu (MGUS). Kolejnym jest szpiczak tlący, w którym zmiany w szpiku są większe, ale nie ma jeszcze uszkodzenia narządów. Takie osoby zwykle regularnie się kontroluje. Część badań klinicznych dotyczy właśnie szpiczaka tlącego o wysokim ryzyku przejścia w postać objawową.

Jak wygląda leczenie

Szpiczak jest chorobą przewlekłą, zwykle nawracającą, ale dzięki nowym lekom coraz lepiej poddaje się kontroli. Leczenie ustala hematolog. Najczęściej łączy się kilka leków z różnych grup: inhibitory proteasomu, leki immunomodulujące, przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko CD38 i glikokortykosteroidy. U części chorych, zwykle młodszych i sprawniejszych, stosuje się chemioterapię w dużych dawkach z przeszczepieniem własnych komórek krwiotwórczych. Po nawrocie lekarz dobiera kolejną linię leczenia. Ważne jest też leczenie wspomagające, na przykład leki wzmacniające kości i zapobieganie infekcjom.

Czego dotyczą badania kliniczne w szpiczaku

Szpiczak należy do chorób, w których w ostatnich latach pojawiło się wiele nowych metod leczenia. W badaniach sprawdza się między innymi:

• przeciwciała dwuswoiste (bispecyficzne), które kierują limfocyty T przeciwko komórkom szpiczaka,
• terapie komórkowe CAR-T, także na wcześniejszych etapach leczenia,
• nowe połączenia leków w pierwszej linii leczenia,
• leczenie osób z nawrotem choroby po kilku liniach terapii,
• leczenie szpiczaka tlącego o wysokim ryzyku, zanim pojawią się objawy.

Kto może się zakwalifikować

Każde badanie ma własne kryteria. Najczęściej dotyczą one:

• rozpoznania szpiczaka i obecności białka monoklonalnego możliwego do zmierzenia w krwi lub moczu,
• etapu choroby: nowego rozpoznania, nawrotu albo szpiczaka tlącego,
• liczby i rodzaju wcześniejszych linii leczenia oraz tego, czy choroba jest oporna na określone grupy leków,
• wcześniejszego przeszczepienia komórek krwiotwórczych,
• wydolności nerek, wyników morfologii krwi i ogólnej sprawności.

Jak przygotować się do rozmowy z ośrodkiem

Warto przygotować:

• wyniki badania szpiku, w tym badań cytogenetycznych, jeśli były wykonane,
• wyniki oznaczeń białka monoklonalnego i wolnych łańcuchów lekkich,
• opisy badań obrazowych kości,
• przebieg dotychczasowego leczenia z datami i odpowiedzią na kolejne linie,
• aktualne wyniki badań krwi, w tym parametry nerkowe, oraz listę przyjmowanych leków.

Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. O udziale w badaniu zawsze decyduje zespół badawczy w ośrodku.

Źródła

• Polska Grupa Szpiczakowa: Zalecenia dotyczące rozpoznawania i leczenia szpiczaka plazmocytowego 2022/2023
• Fundacja DKMS: Szpiczak plazmocytowy, objawy, leczenie i rokowanie

Opracowanie: Medical Concierge · aktualizacja: 29 września 2026